{"id":647,"date":"2025-08-22T17:10:35","date_gmt":"2025-08-22T22:10:35","guid":{"rendered":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/?p=647"},"modified":"2026-03-07T17:55:22","modified_gmt":"2026-03-07T22:55:22","slug":"un-mural-de-4000-anos-en-huaca-yolanda-revela-nuevas-claves-sobre-la-religion-y-el-arte-del-antiguo-peru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/2025\/08\/22\/un-mural-de-4000-anos-en-huaca-yolanda-revela-nuevas-claves-sobre-la-religion-y-el-arte-del-antiguo-peru\/","title":{"rendered":"UN MURAL DE 4,000 A\u00d1OS EN HUACA YOLANDA REVELA NUEVAS CLAVES SOBRE LA RELIGI\u00d3N Y EL ARTE DEL ANTIGUO PER\u00da"},"content":{"rendered":"\n<p>Un notable hallazgo arqueol\u00f3gico en la costa norte del Per\u00fa est\u00e1 aportando nuevas pistas sobre la cosmovisi\u00f3n y las pr\u00e1cticas rituales de las primeras sociedades andinas. En el sitio de Huaca Yolanda, ubicado en el valle de Chao (regi\u00f3n La Libertad), un equipo de investigadores liderado por la arque\u00f3loga Ana Cecilia Mauricio descubri\u00f3 un mural tridimensional y pol\u00edcromo con una antig\u00fcedad estimada entre 3,000 y 4,000 a\u00f1os.<\/p>\n\n\n\n<p>El hallazgo, realizado durante excavaciones del Programa Arqueol\u00f3gico Ecodin\u00e1micas Tempranas de los Valles de Chao y Santa (PRAET) de la Pontificia Universidad Cat\u00f3lica del Per\u00fa, destaca por su singularidad t\u00e9cnica y simb\u00f3lica. Los especialistas consideran que este mural constituye una de las evidencias m\u00e1s notables del arte ritual del per\u00edodo Formativo en la costa norte peruana.<\/p>\n\n\n\n<p>La pieza se encuentra en el interior de un templo ceremonial y forma parte de un muro decorado por ambos lados. A diferencia de otros murales prehisp\u00e1nicos, presenta relieves tridimensionales y pigmentos originales en tonos azul, rojo, amarillo y negro, aplicados sobre figuras modeladas en barro. Las representaciones incluyen peces, estrellas, redes de pesca, plantas y aves, elementos que sugieren una estrecha relaci\u00f3n simb\u00f3lica entre estas antiguas comunidades y su entorno natural, especialmente el mar y los ciclos ambientales.<\/p>\n\n\n\n<p>Adem\u00e1s de su riqueza visual, el mural revela una compleja narrativa ritual. Algunas escenas parecen representar procesos de transformaci\u00f3n cham\u00e1nica o ceremonias religiosas, lo que indica que las \u00e9lites espirituales desempe\u00f1aban un papel central en la organizaci\u00f3n social y en la interpretaci\u00f3n de fen\u00f3menos naturales.<\/p>\n\n\n\n<p>Un templo del per\u00edodo Formativo<\/p>\n\n\n\n<p>El mural forma parte de la arquitectura interna de un templo construido hace m\u00e1s de tres milenios, en una \u00e9poca previa al desarrollo de la cer\u00e1mica en la regi\u00f3n. Estas estructuras corresponden al periodo Formativo, momento clave en el surgimiento de sociedades complejas en los Andes. Las excavaciones a\u00fan no han revelado la totalidad del muro ni del edificio ceremonial, por lo que los investigadores esperan que los trabajos futuros permitan reconstruir la arquitectura completa del espacio ritual y comprender mejor su funci\u00f3n dentro del paisaje ceremonial del valle.<\/p>\n\n\n\n<p>Los estudios tambi\u00e9n incluir\u00e1n an\u00e1lisis de radiocarbono y de pigmentos para precisar la cronolog\u00eda del mural y las t\u00e9cnicas empleadas en su elaboraci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Patrimonio en riesgo y compromiso comunitario<\/p>\n\n\n\n<p>A pesar de su importancia cient\u00edfica, el sitio enfrenta diversas amenazas. La expansi\u00f3n agr\u00edcola y los saqueos ilegales han provocado da\u00f1os en \u00e1reas cercanas, lo que ha generado llamados urgentes para reforzar la protecci\u00f3n del lugar.<\/p>\n\n\n\n<p>El equipo de investigaci\u00f3n tambi\u00e9n trabaja con los habitantes del caser\u00edo de Tanguche para promover la valoraci\u00f3n del patrimonio arqueol\u00f3gico y fortalecer su conservaci\u00f3n. La expectativa es que este descubrimiento no solo ampl\u00ede el conocimiento sobre las primeras civilizaciones andinas, sino que tambi\u00e9n contribuya al desarrollo cultural y social de la comunidad local.<\/p>\n\n\n\n<p>En conjunto, el mural de Huaca Yolanda constituye una ventana excepcional hacia el pensamiento simb\u00f3lico y religioso de las sociedades tempranas de la costa peruana, demostrando que, hace miles de a\u00f1os, estas poblaciones ya pose\u00edan complejos sistemas de arte, ritual y conocimiento del entorno.<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Fotos: Tomadas del muro de Facebook de Cecilia Mauricio.<br><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n<div><style id=\"wp_carousel_dynamic_css648\">#sp-wp-carousel-free-id-648 .wpcp-swiper-dots {margin: 40px 0px 0px 0px;}.wpcp-wrapper-648 .swiper-wrapper .swiper-slide-kenburn, .wpcp-wrapper-648 .swiper-wrapper, .wpcp-wrapper-648 .wpcpro-row{align-items: center;}#sp-wp-carousel-free-id-648 .wpcp-single-item {box-shadow: 0px 0px 0px 0px #dddddd;transition: all .3s;margin: 0px;}#sp-wp-carousel-free-id-648.swiper-flip .wpcp-single-item{margin: 0!important;}#sp-wp-carousel-free-id-648 .wpcp-single-item:hover {box-shadow: 0px 0px 0px 0px #dddddd;}#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .wpcp-single-item {border: 1px solid #dddddd;}#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-prev,#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-next,#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-prev:hover,#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-next:hover {background: none;border: none;font-size: 30px;}#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-prev i,#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-next i {color: #aaa;}#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-prev i:hover,#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .swiper-button-next i:hover {color: #178087;}#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .wpcp-swiper-dots .swiper-pagination-bullet {background-color: #cccccc;}#sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648 .wpcp-swiper-dots .swiper-pagination-bullet.swiper-pagination-bullet-active {background-color: #178087;} #sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648.wpcp-image-carousel .wpcp-single-item:hover img, #sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648.wpcp-post-carousel .wpcp-single-item:hover img, #sp-wp-carousel-free-id-648.sp-wpcp-648.wpcp-product-carousel .wpcp-single-item:hover img{-webkit-transform: scale(1.2);-moz-transform: scale(1.2);transform: scale(1.2);}#sp-wp-carousel-free-id-648 .wpcpro-row>[class*=\"wpcpro-col-\"] { padding: 0 10px; padding-bottom: 20px;} #sp-wp-carousel-free-id-648 .swiper-slide .single-item-fade:not(:last-child) { margin-right: 20px;}@media (min-width: 480px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-2-5 { flex: 0 0 75%; max-width: 75%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-3 { flex: 0 0 33.333%; max-width: 33.333%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-6 { flex: 0 0 16.66666666666667%; max-width: 16.66666666666667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (max-width: 480px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-3 { flex: 0 0 33.222%; max-width: 33.222%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-6 { flex: 0 0 16.6667%; max-width: 16.6667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (min-width: 736px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-md-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-2-5 { flex: 0 0 75%; max-width: 75%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-3 { flex: 0 0 33.333%; max-width: 33.333%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-6 { flex: 0 0 16.66666666666667%; max-width: 16.66666666666667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (min-width: 980px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-3 { flex: 0 0 33.222%; max-width: 33.222%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-6 { flex: 0 0 16.6667%; max-width: 16.6667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (min-width: 1200px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-3 { flex: 0 0 33.22222222%; max-width: 33.22222222%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-6 { flex: 0 0 16.66667%; max-width: 16.66667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } }<\/style><div class=\"wpcp-carousel-wrapper wpcp-wrapper-648\">\n\t<div id=\"wpcp-preloader-648\" class=\"wpcp-carousel-preloader\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/plugins\/wp-carousel-free\/public\/css\/spinner.svg\" alt=\"Preloader Image\" \/><\/div>\t<div class=\"wpcp-carousel-content-wrapper\">\n\t<div id=\"sp-wp-carousel-free-id-648\" class=\"wpcp-carousel-section sp-wpcp-648  nav-vertical-center wpcp-image-carousel wpcp-preloader wpcp-standard\" data-swiper='{ &quot;accessibility&quot;:true, &quot;spaceBetween&quot;:0, &quot;arrows&quot;:true, &quot;freeMode&quot;: false, &quot;autoplay&quot;:true, &quot;effect&quot;: &quot;normal&quot;, &quot;centerMode&quot;: false, &quot;autoplaySpeed&quot;:3000, &quot;dots&quot;:true, &quot;infinite&quot;:true, &quot;speed&quot;:600, &quot;pauseOnHover&quot;:true,\n\t\t\t&quot;slidesToShow&quot;:{&quot;lg_desktop&quot;:1, &quot;desktop&quot;: 1, &quot;laptop&quot;: 1, &quot;tablet&quot;: 1, &quot;mobile&quot;: 1}, &quot;responsive&quot;:{&quot;desktop&quot;:1200, &quot;laptop&quot;: 980, &quot;tablet&quot;: 736, &quot;mobile&quot;: 480}, &quot;rtl&quot;:false, &quot;lazyLoad&quot;: &quot;false&quot;, &quot;swipe&quot;: true, &quot;draggable&quot;: true, &quot;swipeToSlide&quot;:false }' dir=\"ltr\">\n\t\t<div class=\"swiper-wrapper\">\n\t\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/04.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/04.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/04.jpg\" alt=\"default\" width=\"1417\" height=\"1062\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/05.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/05.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/05.jpg\" alt=\"default\" width=\"992\" height=\"743\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/01.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/01.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/01.jpg\" alt=\"01\" width=\"2048\" height=\"1365\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/02.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/02.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/02.jpg\" alt=\"02\" width=\"2048\" height=\"1365\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/03.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/03.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/03.jpg\" alt=\"03\" width=\"1350\" height=\"1021\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/06.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/06.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/06.jpg\" alt=\"06\" width=\"2048\" height=\"1365\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/07.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/07.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/07.jpg\" alt=\"07\" width=\"2048\" height=\"1365\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div class=\"wpcp-swiper-dots swiper-pagination\"><\/div>\n\t\t\t\t<!-- If we need navigation buttons -->\n\t\t\t\t\t<div class=\"wpcp-prev-button swiper-button-prev\"><i class=\"fa fa-angle-left\"><\/i><\/div>\n\t\t\t<div class=\"wpcp-next-button swiper-button-next\"><i class=\"fa fa-angle-right\"><\/i><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Un notable hallazgo arqueol\u00f3gico en la costa norte del Per\u00fa est\u00e1 aportando nuevas pistas sobre la cosmovisi\u00f3n y las pr\u00e1cticas rituales de las primeras sociedades andinas. En el sitio de Huaca Yolanda, ubicado en el valle de Chao (regi\u00f3n La Libertad), un equipo de investigadores liderado por la arque\u00f3loga Ana Cecilia Mauricio descubri\u00f3 un mural [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":659,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-container-style":"default","site-container-layout":"default","site-sidebar-layout":"default","disable-article-header":"default","disable-site-header":"default","disable-site-footer":"default","disable-content-area-spacing":"default","footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-647","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-descu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=647"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/647\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":665,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/647\/revisions\/665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}