{"id":590,"date":"2024-10-01T11:48:41","date_gmt":"2024-10-01T16:48:41","guid":{"rendered":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/?p=590"},"modified":"2026-03-07T14:26:41","modified_gmt":"2026-03-07T19:26:41","slug":"arqueologos-descubren-mural-y-trono-de-mujer-asociada-a-la-diosa-lunar-mochica-en-panamarca-peru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/2024\/10\/01\/arqueologos-descubren-mural-y-trono-de-mujer-asociada-a-la-diosa-lunar-mochica-en-panamarca-peru\/","title":{"rendered":"ARQUE\u00d3LOGOS DESCUBREN MURAL Y TRONO DE MUJER ASOCIADA A LA DIOSA LUNAR MOCHICA EN PA\u00d1AMARCA &#8211; PER\u00da"},"content":{"rendered":"\n<p>Especialistas en arqueolog\u00eda y conservaci\u00f3n que investigan el sitio moche de Pa\u00f1amarca, ubicado en el valle de Nepe\u00f1a, en la costa norte del Per\u00fa, identificaron una sala con pilares y un trono decorado con im\u00e1genes que evidencian su uso por una dirigente femenina de alto estatus.<\/p>\n\n\n\n<p>Durante la temporada de campo m\u00e1s reciente, el proyecto Paisajes Arqueol\u00f3gicos de Pa\u00f1amarca registr\u00f3 arquitectura pintada sin precedentes en el lugar. Esta iniciativa, iniciada en 2018, busca comprender las din\u00e1micas sociales y rituales desarrolladas en Pa\u00f1amarca y su entorno. Se trata de un trabajo conjunto entre arque\u00f3logos, historiadores del arte y conservadores de Per\u00fa y Estados Unidos, con el respaldo de la National Geographic Society, la Universidad de Columbia y el Museo de Naturaleza y Ciencia de Denver.<\/p>\n\n\n\n<p>Pa\u00f1amarca constituye el centro monumental m\u00e1s austral de la cultura Moche, sociedad que ocup\u00f3 los valles costeros del norte peruano entre los a\u00f1os 350 y 850 d.C. Esta tradici\u00f3n es reconocida por sus tumbas de \u00e9lite, arquitectura monumental, producci\u00f3n art\u00edstica y compleja iconograf\u00eda religiosa. El sitio, emplazado sobre una colina de granito en la parte baja del valle, incluye una gran plataforma escalonada de adobe, dos plataformas amplias de menor altura, una extensa plaza amurallada y otras edificaciones, entre ellas una estructura de mamposter\u00eda del per\u00edodo Formativo.<\/p>\n\n\n\n<p>Desde mediados del siglo XX, Pa\u00f1amarca ha destacado por sus murales policromos, donde se representan sacerdotes y guerreros en procesi\u00f3n, enfrentamientos entre seres sobrenaturales, un personaje de dos rostros y escenas rituales vinculadas con prisioneros. No obstante, hasta ahora no se hab\u00eda identificado una sala con trono atribuida a una reina ni en este sitio ni en otro contexto del antiguo Per\u00fa.<\/p>\n\n\n\n<p>El trono de adobe fue descubierto en un espacio que la directora del proyecto, Jessica Ortiz Zevallos, denomin\u00f3 \u201cSala del Imaginario Moche\u201d. El recinto est\u00e1 rodeado de muros y pilares que muestran cuatro escenas distintas de una mujer de poder, en ocasiones recibiendo comitivas y, en otra, sentada en el trono.<\/p>\n\n\n\n<p>En campa\u00f1as previas ya se hab\u00edan documentado superficies pintadas en esta sala, con figuras masculinas y femeninas ricamente ataviadas, guerreros con atributos de ara\u00f1as, ciervos, c\u00e1nidos y serpientes, as\u00ed como combates entre el h\u00e9roe m\u00edtico moche y adversarios marinos.<\/p>\n\n\n\n<p>La figura femenina representada en los muros, pilares y en el propio trono aparece vinculada a la luna creciente, al \u00e1mbito marino y a actividades textiles como el hilado y el tejido. Entre los hallazgos recientes figura una escena singular que muestra un taller completo de mujeres dedicadas a estas labores, adem\u00e1s de una procesi\u00f3n masculina que porta tejidos y la corona de la l\u00edder, con sus caracter\u00edsticas trenzas. Seg\u00fan Lisa Trever, profesora de la Universidad de Columbia, los descubrimientos no solo evidencian la creatividad de los artistas moche, sino que tambi\u00e9n replantean las ideas tradicionales sobre los roles de g\u00e9nero en esta sociedad.<\/p>\n\n\n\n<p>Aunque los investigadores a\u00fan debaten si la mujer representada corresponde a una figura hist\u00f3rica o m\u00edtica \u2014sacerdotisa, diosa o reina\u2014, la evidencia material del trono, como el desgaste del respaldo y la recuperaci\u00f3n de cuentas de piedra verde, hilos finos e incluso cabellos humanos, confirma que fue utilizado por una persona real, probablemente una gobernante de Pa\u00f1amarca en el siglo VII.<\/p>\n\n\n\n<p>Las excavaciones en la plaza tambi\u00e9n revelaron una construcci\u00f3n monumental previamente desconocida: la llamada Sala de las Serpientes Trenzadas. Este edificio, levantado con pilares cuadrados sobre plataformas en el sector sur de la plaza, presentaba decoraciones con un personaje compuesto por serpientes entrelazadas y piernas humanas, motivo in\u00e9dito en el arte moche. Otros muros mostraban guerreros, armas antropomorfizadas y un gran monstruo persiguiendo a un individuo.<\/p>\n\n\n\n<p>El recinto atraves\u00f3 varias remodelaciones que incluyeron ofrendas \u2014especialmente textiles\u2014, quemas rituales, recubrimientos de pisos y el blanqueamiento de murales antiguos. La arque\u00f3loga Michele L. Koons explic\u00f3 que, al ubicarse sobre la plaza, esta sala ofrec\u00eda una posici\u00f3n privilegiada para observar ceremonias p\u00fablicas, al tiempo que brindaba espacios reservados a sus ocupantes.<\/p>\n\n\n\n<p>Las labores arqueol\u00f3gicas est\u00e1n estrechamente ligadas a un riguroso programa de conservaci\u00f3n. Las estructuras pintadas son excavadas, estabilizadas y documentadas mediante t\u00e9cnicas tradicionales de ilustraci\u00f3n y tecnolog\u00edas digitales tridimensionales, con el fin de preservar detalladamente su informaci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Debido a su fragilidad, los murales no est\u00e1n abiertos al turismo. Seg\u00fan el arque\u00f3logo Jos\u00e9 Antonio Ochatoma Cabrera, la exposici\u00f3n sin protecci\u00f3n acelerar\u00eda su deterioro, como ocurri\u00f3 con hallazgos registrados en la d\u00e9cada de 1950. Por ello, al finalizar cada temporada, las excavaciones se cubren siguiendo las directrices del Ministerio de Cultura del Per\u00fa para asegurar su preservaci\u00f3n a largo plazo. Asimismo, se han instalado techos y barreras contra el viento para proteger la arquitectura pintada.<\/p>\n\n\n\n<p>Paralelamente, el equipo desarrolla recreaciones digitales de los hallazgos, difundidas mediante paneles informativos en el sitio, publicaciones acad\u00e9micas, conferencias y plataformas digitales, incluido el portal Pa\u00f1amarca Digital, lanzado en 2023.<\/p>\n\n\n\n<p>El programa de investigaci\u00f3n es supervisado por especialistas del Ministerio de Cultura, tanto desde su sede central en Lima como desde la Direcci\u00f3n Desconcentrada de Cultura de \u00c1ncash.<\/p>\n\n\n<div><style id=\"wp_carousel_dynamic_css592\">#sp-wp-carousel-free-id-592 .wpcp-swiper-dots {margin: 40px 0px 0px 0px;}.wpcp-wrapper-592 .swiper-wrapper .swiper-slide-kenburn, .wpcp-wrapper-592 .swiper-wrapper, .wpcp-wrapper-592 .wpcpro-row{align-items: center;}#sp-wp-carousel-free-id-592 .wpcp-single-item {box-shadow: 0px 0px 0px 0px #dddddd;transition: all .3s;margin: 0px;}#sp-wp-carousel-free-id-592.swiper-flip .wpcp-single-item{margin: 0!important;}#sp-wp-carousel-free-id-592 .wpcp-single-item:hover {box-shadow: 0px 0px 0px 0px #dddddd;}#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .wpcp-single-item {border: 1px solid #dddddd;}#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-prev,#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-next,#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-prev:hover,#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-next:hover {background: none;border: none;font-size: 30px;}#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-prev i,#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-next i {color: #aaa;}#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-prev i:hover,#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .swiper-button-next i:hover {color: #178087;}#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .wpcp-swiper-dots .swiper-pagination-bullet {background-color: #cccccc;}#sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592 .wpcp-swiper-dots .swiper-pagination-bullet.swiper-pagination-bullet-active {background-color: #178087;} #sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592.wpcp-image-carousel .wpcp-single-item:hover img, #sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592.wpcp-post-carousel .wpcp-single-item:hover img, #sp-wp-carousel-free-id-592.sp-wpcp-592.wpcp-product-carousel .wpcp-single-item:hover img{-webkit-transform: scale(1.2);-moz-transform: scale(1.2);transform: scale(1.2);}#sp-wp-carousel-free-id-592 .wpcpro-row>[class*=\"wpcpro-col-\"] { padding: 0 10px; padding-bottom: 20px;} #sp-wp-carousel-free-id-592 .swiper-slide .single-item-fade:not(:last-child) { margin-right: 20px;}@media (min-width: 480px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-2-5 { flex: 0 0 75%; max-width: 75%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-3 { flex: 0 0 33.333%; max-width: 33.333%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-6 { flex: 0 0 16.66666666666667%; max-width: 16.66666666666667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-sm-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (max-width: 480px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-3 { flex: 0 0 33.222%; max-width: 33.222%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-6 { flex: 0 0 16.6667%; max-width: 16.6667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xs-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (min-width: 736px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-md-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-2-5 { flex: 0 0 75%; max-width: 75%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-3 { flex: 0 0 33.333%; max-width: 33.333%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-6 { flex: 0 0 16.66666666666667%; max-width: 16.66666666666667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-md-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (min-width: 980px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-3 { flex: 0 0 33.222%; max-width: 33.222%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-6 { flex: 0 0 16.6667%; max-width: 16.6667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-lg-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } } @media (min-width: 1200px) { .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-1 { flex: 0 0 100%; max-width: 100%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-2 { flex: 0 0 50%; max-width: 50%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-3 { flex: 0 0 33.22222222%; max-width: 33.22222222%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-4 { flex: 0 0 25%; max-width: 25%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-5 { flex: 0 0 20%; max-width: 20%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-6 { flex: 0 0 16.66667%; max-width: 16.66667%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-7 { flex: 0 0 14.28571428%; max-width: 14.28571428%; } .wpcpro-row .wpcpro-col-xl-8 { flex: 0 0 12.5%; max-width: 12.5%; } }<\/style><div class=\"wpcp-carousel-wrapper wpcp-wrapper-592\">\n\t<div id=\"wpcp-preloader-592\" class=\"wpcp-carousel-preloader\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/plugins\/wp-carousel-free\/public\/css\/spinner.svg\" alt=\"Preloader Image\" \/><\/div>\t<div class=\"wpcp-carousel-content-wrapper\">\n\t<div id=\"sp-wp-carousel-free-id-592\" class=\"wpcp-carousel-section sp-wpcp-592  nav-vertical-center wpcp-image-carousel wpcp-preloader wpcp-standard\" data-swiper='{ &quot;accessibility&quot;:true, &quot;spaceBetween&quot;:0, &quot;arrows&quot;:true, &quot;freeMode&quot;: false, &quot;autoplay&quot;:true, &quot;effect&quot;: &quot;normal&quot;, &quot;centerMode&quot;: false, &quot;autoplaySpeed&quot;:3000, &quot;dots&quot;:true, &quot;infinite&quot;:true, &quot;speed&quot;:600, &quot;pauseOnHover&quot;:true,\n\t\t\t&quot;slidesToShow&quot;:{&quot;lg_desktop&quot;:1, &quot;desktop&quot;: 1, &quot;laptop&quot;: 1, &quot;tablet&quot;: 1, &quot;mobile&quot;: 1}, &quot;responsive&quot;:{&quot;desktop&quot;:1200, &quot;laptop&quot;: 980, &quot;tablet&quot;: 736, &quot;mobile&quot;: 480}, &quot;rtl&quot;:false, &quot;lazyLoad&quot;: &quot;false&quot;, &quot;swipe&quot;: true, &quot;draggable&quot;: true, &quot;swipeToSlide&quot;:false }' dir=\"ltr\">\n\t\t<div class=\"swiper-wrapper\">\n\t\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/13-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/13-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/13-copia.jpg\" alt=\"13 copia\" width=\"734\" height=\"1078\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/12-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/12-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/12-copia.jpg\" alt=\"12 copia\" width=\"837\" height=\"1081\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/07-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/07-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/07-copia.jpg\" alt=\"07 copia\" width=\"840\" height=\"1078\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/06-copia-1.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/06-copia-1.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/06-copia-1.jpg\" alt=\"06 copia\" width=\"1614\" height=\"1072\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/01-copia-1.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/01-copia-1.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/01-copia-1.jpg\" alt=\"01 copia\" width=\"1616\" height=\"1083\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/09-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/09-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/09-copia.jpg\" alt=\"09 copia\" width=\"815\" height=\"1077\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/08-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/08-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/08-copia.jpg\" alt=\"08 copia\" width=\"1596\" height=\"1078\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/03-copia-1.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/03-copia-1.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/03-copia-1.jpg\" alt=\"03 copia\" width=\"1614\" height=\"1078\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/02-copia-1.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/02-copia-1.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/02-copia-1.jpg\" alt=\"02 copia\" width=\"618\" height=\"1072\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/04-copia-1.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/04-copia-1.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/04-copia-1.jpg\" alt=\"04 copia\" width=\"1616\" height=\"1080\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/05-copia-1.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/05-copia-1.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/05-copia-1.jpg\" alt=\"05 copia\" width=\"816\" height=\"1078\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/10-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/10-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/10-copia.jpg\" alt=\"10 copia\" width=\"831\" height=\"1081\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t<div class=\"swiper-slide\">\n\t<div class=\"wpcp-single-item\">\n\t\t\t<a class=\"wcp-light-box\" data-buttons='[\"close\"]' data-wpc_url='https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/11-copia.jpg' href=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/11-copia.jpg\" data-fancybox=\"wpcp_view\">\n\t\t<figure>\n\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"skip-lazy\" src=\"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/11-copia.jpg\" alt=\"11 copia\" width=\"1518\" height=\"1072\">\t\t<\/figure>\n\t<\/a>\n\t\t<\/div>\n<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<div class=\"wpcp-swiper-dots swiper-pagination\"><\/div>\n\t\t\t\t<!-- If we need navigation buttons -->\n\t\t\t\t\t<div class=\"wpcp-prev-button swiper-button-prev\"><i class=\"fa fa-angle-left\"><\/i><\/div>\n\t\t\t<div class=\"wpcp-next-button swiper-button-next\"><i class=\"fa fa-angle-right\"><\/i><\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Arque\u00f3logos descubren en Pa\u00f1amarca recinto con mural y trono de autoridad femenina mochica\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/GzBJmuGcXY4?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Especialistas en arqueolog\u00eda y conservaci\u00f3n que investigan el sitio moche de Pa\u00f1amarca, ubicado en el valle de Nepe\u00f1a, en la costa norte del Per\u00fa, identificaron una sala con pilares y un trono decorado con im\u00e1genes que evidencian su uso por una dirigente femenina de alto estatus. Durante la temporada de campo m\u00e1s reciente, el proyecto [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":595,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-container-style":"default","site-container-layout":"default","site-sidebar-layout":"default","disable-article-header":"default","disable-site-header":"default","disable-site-footer":"default","disable-content-area-spacing":"default","footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-590","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-descu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=590"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":611,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/590\/revisions\/611"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/595"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/intiyana.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}